TARAFINDAN: ISMAIL KAPLAN

Alevilik Derslerine ilk önce Berlin`de 2002 yılında ve daha sonra sıra ile Baden-Württemberg`de 2006 yılında ve 2008 Ağustosundan itibaren de , Kuzey Ren- Vestfalya(NRW), Hessen ve Bavyera Eyaletlerinde verilmeye başlandı.

Eylül 2008

Alevilik Dersleri tüm Alevilerin kazanımı

Son aylarda; Türkiye`de zorunlu din derslerinde Sünnileştirilmeye çalışılan Alevi öğrencilerin bu derslerden muaf edilmeleri için eylemler yapılmaya başlandı. Alevi çocukların asimilasyon kıskacından kurtulmaları için; Sünni içerikli din derslerinin zorunlu olmaktan çıkarılması birinci adımdır. Zaten Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları ile zorunlu din derslerinin insan haklarına tecavüz olduğu belgelendi.

Ancak, din derslerinin zorunlu olmaktan çıkarılması, Alevi çocuklarının din dersine girmeyip ortada kalma sorunlarını çözmez. Eğer alternatif çözüm üretilemezse; Alevi çocuklarına çevre ve arkadaş baskıları sonucu; pratikte onların büyük bölümü bu derslere yeniden devam etmeye mecbur kalacaklardır.

Gerçek çözüm; içeriğini Alevi örgütlerinin onayı ile Alevi eğitimcilerin belirleyecekleri “Alevilik dersleri” olacaktır. Bu dersler Sünni içerikli derslere paralel olarak yürütülmelidir. Alevi ailelerin yoğun olduğu bölgelerde bunu organize etmek son derece kolay ve masrafsız olacaktır. Alevi öğrencilerin az olduğu bölgelerde öğleden sonraları ve yakın okullardan toplanarak bu ders gerçekleşebilecektir. Alevilik dersleri aynı zamanda Alevi öğretmenleri demektir. Türkiye eğitim sisteminde Alevilerin dolaysıyla Aleviliğin yer edinmesi; eşit haklara kavuşmamızın en başta gelen çözümüdür.

Bu çözüm hayal değildir. Almanya`da bu çözüm şu anda yürürlüğe girmiştir bile. Bu yazımda Almanya`da Alevilik derslerinin gerçekleşmesinde kat edilen mesafeyi ve Alevilik derslerinin niteliği konusunda okurları aydınlatmak istiyorum.

Giriş

Almanya`daki Alevilerin bir rüyası daha gerçek oldu. Alevi örgütlenmesinin ana nedeni olan; Aleviliği gelecek nesillere aktarma konusunda önemli bir aşama yapılarak Batı Almanya Eyaletlerinde sıra ile Alevilik dersleri verilmeye başlandı.

AABF- Almanya Alevi Birlikleri Federasyonu; Alevilik Dersleri için 2000 yılında sıra ile Baden Württemberg (11.03.00), Hessen (17.03.00), Berlin (06.05.00), Bayern (19.09.00) ve 20.06.2001 tarihinde de NRW Eyaletlerine, hazırlamış olduğu Ders Programı Taslağı ile birlikte dilekçe vermişti. Aralık 2001 de NRW, Hessen, Baden-Württemberg ve Bayern ortaklaşa karar vererek AABF ve Alevilik konusunda iki bilirkişi raporu hazırlatma görevi verdiler.

Aralık 2004 tarihinde Prof. Spuler-Stegemann ve Prof. Muckel`un hazırladıkları Alevilik raporları açıklandı. Bu raporlarda; Alevilik İslam kökenli kendine özgü bir inanç olup okullarda başlı başına bir ders olarak okutulabileceği ve AABF`nin, Almanya`daki Alevilerin bir inanç örgütü olduğu sonucuna varıldı. En küçük bir şüpheye yer vermeyen bu sonuçları dikkate alan eğitim bakanlıkları, Alman Anayasası`nın 7.3 maddesi gereğince AABF ile birlikte Alevilik derslerinin alt koşullarını oluşturmak için görüşmelere başladı.

Bilindiği gibi; Almanya`da din dersleri, “Alman Anayasası”nın 7.3 maddesinde da açık olarak dini toplumların ders programı ve organizasyona katılımı ile mümkündür. Din derslerinin içeriğini belirleme yetkisi cemaatlerindir ve içeriğinden sorumlu da o inanç toplumun kurumudur. Alman Anayasası, dini grupların hangi koşullarda cemaat oluşturabileceklerini ve hangi durumlarda bu toplumların anayasal statü kazanacaklarını belirlemiştir. Devlet dini cemaatlerin işine karışmaz. Dini cemaatler de devletin şeklini, anayasasını –kendi inanç özgürlüklerini kaybetmeden- kabul etmek zorundadırlar. İnananlar, kendi dini cemaatlerini kimlerle kuracaklarına ve inançlarını nasıl belirleyeceklerine kendileri karar verir; bu hak devletin dışında tamamen kişilerin kendi anayasal haklarıdır.

Almanya Eyaletlerinde verilen Alevilik Dersleri bu yasal temel çerçevesinde verilmektedir.

Alevilik Dersleri ilk önce Berlin`de 2002 yılında başladı ve daha sonra sıra ile Baden-Württemberg`de 2006 yılında ve 2008 Ağustosundan itibaren de , Kuzey Ren- Vestfalya(NRW), Hessen ve Bavyera Eyaletlerinde verilmeye başlandı.

Alevilik dersleri, Almanca dilinde ve sınıf geçmeli bir ders olup, okul ders planında diğer derslerle aynı düzeydedir (ordentliches Fach). Alevilik derslerine, AKM üyesi olsun ya da olmasın; her Alevi ailenin çocuğu isteğe bağlı olarak katılabilecektir. Karışık evliliklerden doğan çocuklar da bu derslere isteğe bağlı olarak katılabilmektedirler.

Alevilik Dersleri için Önce Ders programı yapıldı:

Kuzey Ren Festfalya (NRW), Bayern, Hessen ve Baden Württemberg Eyaletleri 2005 yılında ortaklaşa oluşturdukları eyaletler arası bir çalışma grubunda NRW Eyaletinin hazırlayacağı ders programını Alevilik dersler için kabul edeceklerini açıkladılar. Bunun üzerine NRW- Eyalet Okul Bakanlığı, Alevilik Dersleri için gerekli Ders Programı için Soest`deki Eğitim Enstitüsü (Landesinstitut für Schule) nezdinde oluşan karma komisyon 2005 Ağustos –Haziran 2007 tarihleri arasında çalıştı. Komisyonda eğitim bakanlığından üç uzman ve AABF`den dört uzman görev yaptı. Komisyon çalışmalarına CEM-AAT (Cem- Almanya Alevi Toplumu) temsilcileri de gözlemci olarak katıldılar. Bu Komisyon çalışmasında, genel olarak daha önce yapılmış ve uygulanan din dersleri programlarını ve içerik olarak da AABF`nin 2001 yılında hazırladığı Alevilik Ders Planı Taslağı`nı önemli ölçüde dikkate aldı.

Ders planı komisyonu, Kasım 2005 ve Mart 2007 tarihlerinde yapılan iki konferansta çalışmaların sonuçlarını Alevi Birlikleri Federasyonu ve Alevi Kültür Merkezleri yöneticileri, öğretmenler ve dedelerle paylaştı ve ders programına getirilen eleştirileri dikkate aldı. Öncelikle ders planının teolojik bölümü bu konferanslarda tanıtıldı ve tartışıldı. Bu konferanslara 45 öğretmen ve 100 den fazla yönetici ve dede/ ana katıldı.

Alevilik ders programı komisyon tarafından 14. Haziran 2007 tarihinde bitirildi. Taslak olarak adlandırılan bu çalışma tüm AABF üye AKM lere ve bu konu ile ilişkisi olan örneğin öğretmenlere gönderildi ve görüş istendi.

Ayrıca taslak Türkçe`ye çevrilerek yeniden AKM`lere gönderildi. Gelen görüşlerle birlikte değiştirilen Alevilik Ders programı 29. Eylül 2007 tarihinde AABF Genel Kurulunda /başkanlar divanında görüşüldü ve orada da bazı değişiklikler önerildi ve onaylandı. Ders Planı Komisyonu ders planına son şeklini vererek 15.10.2007 tarihli taslağı NRW Okul Bakanlığına sundu. NRW Okul Bakanlığı bu taslağı görüş istemek amacıyla kiliselere, sendikalara, veli kurumlarına ve daha başka bir çok kuruluşa gönderdi. Bu kuruluşlardan 15. Şubat 2008 tarihine kadar görüş istendi. Bu kurumlardan gelen önemli öneriler Ders Plan Komisyonu tarafından plana entegre edildi. NRW Eğitim Bakanı Bayan Sommer Ders Programını 01.08. 2008 de onaylayarak yürürlüğe soktu. Ders programı konusunda daha fazla bilgi için www.alevi.com/religionsunterricht0+M51be223e463.html Internet sayfasına bakılabilir.

Bu ders programı aynı zamanda Hessen Eyaleti`ndeki Alevilik derslerinde de uygulanacaktır.

Bavyera Eyaleti, NRW`de hazırlanan ders programı temel alınarak AABF ve Bavyera Devlet Enstitüsü ISB yetkililerince bazı şekil değişiklikler ve anlamayı kolaylaştırıcı düzenlemeler yapılarak kendine özgü bir program hazırlatmıştır. Ancak dersin içeriğinde bir değişiklik yapılmamıştır.

Baden –Württemberg Eyaleti; 2006/2007 ders yılında bir model uygulama içinde Sünnilik ve Alevilik derslerini başlatmak istemiştir. Bu nedenle bu eyalet için ders programı olağanüstü koşullarda kısa zamanda hazırlandı. Baden –Württemberg`de geçerli olan Alevilik ders programı BW- Kültür Bakanlığı internet sayfasına alındı. BW için Alevilik Ders Programı şu sayfada görülebilir: www.bildung-staerkt-menschen.de/service/downloads/Bildungsstandards/GS/GS_aR_bp.pdf

İlk okullarda Alevilik dersleri için Eyaletlerde sınıfların oluşması:

Alevilik derslerinin gerçekleşmesi için bir grupta Baden- Württemberg ve Hessen Eyaletlerinde en az 8 öğrenci, Bavyera ve NRW Eyaletlerinde 12 öğrenci olması gerekiyor. Genelde bir sınıf, iki yaş grubundan öğrencilerden oluşuyor. Bu konuda istisna yapılarak her sınıftan öğrenci alınabiliyor.

Bavyera Eyaleti`nde ve NRW`de hatta komşu okullardan da öğrencilerin derslere katılması da mümkün. Ancak küçük çocuklarla bunu sağlamak pratikte oldukça zor.

AABF; sınıf oluşturmaya yönelik 12.1.2007 tarihinde dört eyaletteki tüm AKM`lere bir yazı ile öğrenci tespiti yapılmasını istemişti. Bu çalışmanın sonuçları daha sonra Eyaletlerdeki Eğitim Bakanlıklarına bildirildi. 2007 yılında bu sayılardan çıkarak Eyaletlerle değişik görüşmeler yapıldı. Çünkü; her eyalette din dersleri uygulamaları; ders programı, sınıf oluşturması ve öğretmen çalıştırma yönünden farklı uygulamalar var.

Eyaletlerde 15. Haziran 2008 tarininde şu sonuçlara ulaşıldı:

Kuzey Ren Vesfalya Eyaletinde 2008/2009 ders yılında; Alevilik dersleri için şu şehirlerde sınıf kuruldu. Bielefeld (1 okul), Dortmund (3 okul), Duisburg (3 okul), Köln (2 okul), Wuppertal (1 okul) ve Bergkamen (2 okul). Bu oluşan sınıfların bazılarında öğretmen eksikliği nedeniyle, bu ders yılında Alevilik dersleri başlayamadı. Ancak öğretmen bulunması durumunda Şubat 2009 dan sonra da başlanabilecek.

Bavyera Eyaletinde yapılan çalışmalar sonucunda, Münih (3 okul), Augsburg (1 okul), Schweinfurt (1 okul), Mainburg (1 okul), Neufahrn (1 okul), Ingolstadt (2 okul), Moosburg (1 okul), ve Erlenbach (1 okul) şehirlerinde sınıf oluştu. Ancak son üç şehirde öğretmen eksikliği nedeniyle Alevilik dersleri bu yıl içinde başlayamayacak.

Hessen Eyaletinde, Giessen, Lollar ve Hanau şehirlerinde birer okulda sınıf oluştu. Bu şehirlerde dersler bu ders yılında başladı.

Baden –Württemberg Eyaletinde, Mannheim ve Villingen-Schwenningen şehirlerinde birer okulda 2006 yılından beri verilen Alevilik dersleri devam ediyor. Bakanlık 2010 yılına kadar sürecek olan model uygulama boyunca yeni bir sınıf açmaya izin vermiyor. Bu nedenle 2007 yılında bu eyalette Alevi Kültür Merkezleri Alevilik derslerine öğrenci bulma kampanyası yapmadılar.

Diğer Eyaletlerde durum:

Hamburg`da 1999 dan beri devam eden dinler arası din dersi uygulaması devam ederken, şu andaki Eyalet Başkanı Ole von Beust, Katolik Kilisesi`nin dinler arası derslere destek vermeyişi ve ayrı ders istemesi sonucu her inanç için ayrı dersleri savunmaya başladı. Bu durumda son aylarda İslam kuruluşları ile birlikte Alevi Kültür Merkezi temsilcileri de Eğitim Senatörlüğü ile görüşmelere başladılar. Senato her inanç kurumu ile bir “Staatsvertrag” yaparak din derslerini de bu çerçevede yapmak istiyor.

Berlin`de 2002 sonbaharında başlayan Alevilik dersleri devam ediyor. 20 sınıfta yaklaşık 220 öğrenci 5 öğretmenden Alevilik dersleri alıyor.

Schleswig-Holstein Eyaletinde iki yılı aşkın bir süre, Eyalet okul bakanlığının yaptığı ve İslam örgüt temsilcilerinin de katıldığı görüşmelerde Niedersachsen`de olduğu gibi; bir sonuç alınamadı. Temsilcilerimiz o görüşmeler sonunda; ayrı Alevilik dersleri talep ettiler.

Niedersachsen Eyaletine verilen dilekçemize önce uzun süre cevap gelmedi. Bunun üzerine konu ile ilgili yeniden girişimde bulunduk. Niedersachsen Eyalet Kültür Bakanlığı; Alevilik derslerinin 2009/2010ders yılında yeterli sayının olduğu okullarda yapılabileceğini kabul etti.

Öğrenci tespit çalışmasının 2008 yılı Ekim ayının sonuna kadar sonuçlanması gerekiyor.

Saarland ve Rheinland-Pfalz Eyaletlerinde AABF`nin Alevilik dersleri için henüz bir girişimi yok. Yukarıda belirtilen eyaletlerdeki deneyimlere göre bu eyaletlerde de girişimlerde bulunulacaktır.

Alevilik derslerini, Alevi öğretmenler veriyor.

Alevilik dersleri yeni bir ders olması nedeniyle; bu alanda yetişmiş öğretmen yok. Bu amaca yönelik olarak uzun vadede bir üniversitede öğretmen yetiştirmek için Alevilik kürsüsünün açılması zorunlu. Bir kürsünün açılması; normal koşullarda 3-5 yıllık bir süreci almaktadır. Bu nedenle başlangıçta; Almanya`da öğretmen olarak çalışan Alevi kökenli öğretmenlerden yararlanma yoluna gidilmiştir. Sınıf geçmeli ve Almanca dilinde yapılan Alevilik derslerini; Almanya`da öğretmen eğitimi almış ve şu anda okullarda ders veren Alevi öğretmenler verebiliyorlar. Bu kısıtlayıcı koşullar her yerde Alevilik derslerinin başlamasını zorlaştırıyor. Bavyera Eyaleti, öğretmen eğitimi olan ancak şu anda okullarda çalışmayan Alevi öğretmenlerin hatta sosyal bilimlerde öğrenim gürmüş (pedagog, tarihçi, sosyolog v.s.) kişilerin de Alevilik dersleri vermesini kabul edebiliyor.

Bu koşulları yerine getiren öğretmenleri, Alevilik dersleri konusunda muhatap olan AABF, Eğitim Bakanlıklarına öneriyor. Çoğu zaman bu öğretmenler Alevilik derslerini kendi çalıştıkları okulların dışındaki ilk okullarda vermek zorunda kalıyorlar. Hatta bazı öğretmenler başka bir şehirde ders vermek durumunda kalabiliyor.

Bakanlıklar; koşulları yerine getiren öğretmenler için; çalıştıkları okullardan iki Ya da dört saat Alevilik dersi vermek için gerekli izinleri alıyorlar.

Alevi öğretmenleri, Alevilik ders programına uygun hazırlanan ilerleme kurslarına katılıyorlar:

Alevilik dersleri, Alevi toplumu için ve öğretmenler için bir ilki oluşturuyor. Bu nedenle de başlangıçta her şeyin yoktan var edilmesi gerekiyor. Öğretmenler; ders ünitelerini “Alevilik Ders Programı”nda ön görüldüğü gibi hazırlamak zorundalar. Bu alanda henüz örnek malzeme ve ders kitabı oluşmuş değil. Bu gerçeği dikkate alan Eğitim Bakanlıkları; Alevi öğretmenlere yönelik “Fortbildung” denilen meslek içi eğitim olanağı veriyorlar.

NRW Eyaleti bu konuda Köln Temsilciliğini (Bezirksregierung Köln) görevlendirdi. Eylül 2008 de başlayan ve her ay iki günlük eğitimde yaklaşık 14 öğretmen Alevilik derslerinde işlenecek konular üzerine hazırlanmış olacaklar. AABF ile birlikte yapılan bu eğitim diğer eyaletlerde benzer şekilde organize ediliyor. Alevilik derslerinde ilk yıllarda öğretmenler kendi ürettikleri ders malzemelerini kullanacaklar. Ancak daha sonra ders programına uygun olarak hazırlanmış ve Eğitim Bakanlıklarının onayladıkları kitaplar da Alevilik derslerinde kullanılabilecek.

Alevilik Dersleri uygulamasından örnekler:

Alevilik dersleri uygulamasında; Alevi öğretisinin belirgin özellikleri ön plana çıkmaktadır. Burada her derste dikkate alınacak en belirgin özellikler örnek olarak okurlara sunulmaktadır:

• Rızalık: Her ders çocuklar arasında rızalık almakla başlamaktadır. Çocuklar arasında anlaşmazlık varsa; bunlar açıklanacak ve ortadan kaldırılacaktır. Öğretmen başlarda rızalığı sağlayıcı rol üstlenecek, zamanla bu görevi öğrenciler sıra ile üstlenebileceklerdir. Böylelikle cem ibadetinden esinlenerek, çocuklar arasında barış ve hoşgörü ortamı sağlanmaya çalışılmaktadır.

• Cemal cemale oturma düzeni: Sınıf düzeni–eğer başka bir zorunluluk yoksa- öğrencilerin yüz yüze oturabilecekleri şekilde yapılmaktadır. Yetişkinler eğitiminde yaygın olan bu düzen; hem Alevi öğretisinin gereğidir hem de karşılıklı saygı ve sevgiyi destekler.

• Saz ve deyiş: Alevi ibadetinin vazgeçilmezleri olan deyişler ve saz; Alevilik derslerinde de en çok kullanılan ders araçlarıdır. Öğretmenler ders konularına uygun deyişleri derslere entegre etmeliler ve öğrencilerden saz çalabilenlere bu konuda görev vermeliler.

• Üç örnek: Çoğu Alevinin uyguladığı Hak Muhammet Ali birlemesi gibi yerleşmiş üç sayısı Alevilik derslerinde de uygulanmaktadır. Bu bağlamda; öğretmenler üç örnek, üç söylem, üç faktör, üç açıklama, üç deyiş, üç soru, üç cevap şeklinde öğrencilerin alışmasını sağlamaları gerekir. Üçlü söylem; aynı zamanda öğrenme psikolojisinde önemli bir metottur.

• Çeşitlilik zenginliktir (yol bir sürek bin bir): Alevilik derslerinde öğretmen; bir konuda birden fazla yorum varsa bunları –doğru –yanlış- değerlendirmesi yapmadan öğrencilere sunmalıdır. Öğrenciler bu yorumları tanımalı ve kendi tercihlerini serbestçe yapabilmelidirler.

Alevilik derslerinin amaçları ve içeriğinde, uygulamalara yönelik bir çok başka örnekler verilmiştir.

Alevilik Dersleri neden Almanca dilinde?

Almanya`da Alevilik dersleri Almanca dilinde veriliyor. Ancak Alevilik ders planında 60 a yakın terim örneğin; cem, semah, dede, pir, ana, zakir, lokma, musahip gibi orijinal dilde yer alıyor.

Almanya`da devlet okullarında; yabancı diller dışında kalan sınıf geçmeli derslerin dili Almancadır. Alevilik dersi genel olarak her milliyetten olup Aleviliği benimsemiş velilerin çocuklarına açıktır. Bu nedenle de ortak dil Almanca olmalıdır.

Ayrıca Almanya Alevi Birlikleri Federasyonu Alevilik dersinin dilinin Almanca olmasını şu gerekçelerle en uygun ve faydalı dil olarak değerlendirmektedir.

• Alevi öğrenciler, genelde en geç 3. sınıftan sonra Almanca yazı dilini kendi ana dillerinden daha iyi öğrenmiş oluyorlar. Velilerin çoğunluğunun, AABF`den çocukları için Almanca dilinde Alevilik bilgileri istemeleri de bunu doğruluyor.

• Aleviliğin evrensel değerlerinin Almanca literatüre geçerek Alman genel kültürünün bir parçası olması; Aleviliğin tanınmasına ve öğrenilmesine önemli bir katkı olacaktır. Alevilik dersleri bu sürecin motoru olacaktır.

• Alevi öğrencilerin; Almanca dilinde öğrendikleri öğretilerini okulda ve okul dışında Sünni ve diğer inançlardan arkadaşları ile paylaşmaları ve kendi duruşlarını savunabilmeleri; inançlar arası diyalog ve anlaşma için de gereklidir. Bunu da okullardaki ortak dil olan Almanca dilinde yapmaları mümkündür.

Tüm Aleviliğin kazanımı:

Aleviliğin okullarda Almanca olarak öğretilmesi; sadece AABF mensuplarının değil tüm Aleviliğin başarısıdır.

AABF, Alevilik derslerinin yasal koşullarının oluşması için -kısa sayılacak bir zaman diliminde- olağanüstü bir çalışma yapmış ve bu anayasal hakkı almıştır. Şimdi bu hakkın okullarda uygulamaya konması için, başta Alevi Kültür Merkezleri olmak üzere tüm Alevilerin destek olması gerekmektedir.

Alevilik dersleri Alevi örgütlülüğünün en dikkate değer kazanımıdır ve örgütlülüğe yapılan çok önemli bir katkıdır. Ve bu katkı son derece gereklidir.

Ismail Kaplan

AABF Eğitim Sorumlusu